Γιατί σέβομαι τον σκύλο μου

Σε προηγούμενο άρθρο μου αναφέρθηκα στο γιατί δεν πρέπει να περιμένουμε από τον σκύλο μας να μας σέβεται. Με αφορμή αυτό, μπήκα στη διαδικασία να σκεφτώ γιατί σέβομαι εγώ τα σκυλιά, πράγμα που δεν ήταν πολύ απλό, αφού είναι κάτι δεδομένο για μένα, ριζωμένο από τα βιώματα μου ή ενστικτώδες. Θα προσπαθήσω εδώ να συνθέσω τις σκέψεις μου, μιας και είναι η βάση της αρμονικής συμβίωσης αλλά και της εκπαίδευσης που εφαρμόζω. Ελπίζω έτσι να εξηγήσω γιατί θα πρέπει να σεβόμαστε τα σκυλιά, ειδικά όσοι/ες από εμάς επέλεξαν να γίνουν κηδεμόνες τους. Άλλωστε, δεν επέλεξαν εκείνα να ζήσουν μαζί μας, εμείς τα φέραμε στη ζωή μας με σκοπό να τη συμπληρώσουν και να την κάνουν ομορφότερη. Αυτό συνεπάγεται ότι και η δική τους ζωή θα πρέπει να είναι όμορφη και υγιής, από σωματική, συναισθηματική και κοινωνική άποψη.

Τι σημαίνει, όμως, σεβασμός; Όπως σε κάθε σχέση, είναι η βάση της, το θεμέλιο που αν είναι δυνατό, μπορεί πάνω του να αναπτυχθεί η πιο αρμονική και ισορροπημένη σχέση. Σέβομαι τον σκύλο μου σημαίνει πρώτα ότι αποδέχομαι τη φύση του και τα ένστικτά του. Αποδέχομαι, έπειτα, ότι είναι άτομο με δική του προσωπικότητα, πιθανόν με μια προϊστορία και με βιώματα που έχουν καθορίσει τον χαρακτήρα του και τον τρόπο του να βλέπει τη ζωή και το περιβάλλον γύρω του. Αποδέχομαι και σέβομαι την ιδιοσυγκρασία του και τα συναισθήματα του. Πρέπει να καταλαβαίνω και να σέβομαι τα πάνω και τα κάτω στη διάθεση του, τα όρια που μου βάζει στη σωματική επαφή, τον προσωπικό του χώρο και χρόνο. Σέβομαι τα πράγματα του και το φαγητό του, τις φυσικές και ψυχικές του ανάγκες.

Σέβομαι τον σκύλο μου σημαίνει ότι αναγνωρίζω τη δύναμή του και τις ικανότητές του και δεν θεωρώ τον εαυτό μου ανώτερο σαν άνθρωπο, γιατί δεν είμαι. Είμαι ίση ως προς το δικαίωμα στη ζωή και στην ευζωία, οι ανάγκες του είναι το ίδιο σημαντικό να καλυφθούν όσο και οι δικές μου, είμαι ισάξιο μέλος στη σχέση μας και δεν θα επιδιώξω να επιβληθώ, αλλά θα αποδεχθώ το άλλο άτομο και θα διαμορφώσω τη σχέση μας βάσει και των δικών του ιδιαιτεροτήτων.

Ο ανθρωποκεντρισμός έχει επικρατήσει, δυστυχώς, και μας έχει κάνει αλαζόνες σε σχέση με τα άλλα είδη, μας κάνει να παραβλέπουμε τη δύναμη τους και τη διαφορετικότητα τους και να κατατάσσουμε πρώτα τις δικές μας επιθυμίες και ανάγκες, μην αναγνωρίζοντας πόσο διαφορετικές είναι αυτές των άλλων ατόμων, αν ανήκουν σε άλλο είδος. Το ίδιο και με τα σκυλιά, πολύ εύκολα θεωρούμε ότι εκείνα πρέπει να μπουν στον τρόπο ζωής μας και να προσαρμοστούν αδιαμαρτύρητα και στωικά σε αυτόν, έστω και αν είναι ενάντια στη φύση και τα ένστικτα τους. Ακόμα κι έτσι, σέβομαι την ικανότητα τους να προσαρμόζονται και να δημιουργούν δυνατές σχέσεις με τον άνθρωπο, σέβομαι την επιθυμία τους να είναι χαρούμενα και το ότι θα κάνουν τα πάντα για να το εκπληρώσουν για τον εαυτό τους, και αν μας εμπιστεύονται, θα το προσπαθήσουν και για εμάς.

Τα σκυλιά έχουν υπάρξει παιδικοί μου φίλοι, μωρά, άρρωστοι και ηλικιωμένοι που φρόντισα, σύντροφοι σε καλές και κακές στιγμές, συνοδοιπόροι σε περιπέτειες, περαστικοί στον δρόμο μου και η καθημερινή μου άσκηση, το αντικαταθλιπτικό μου, η πιο ξεκάθαρη επικοινωνία μου, το άγχος μου και η χαρά μου, πρόσφατα και η δουλειά μου. Μέσα σε αυτήν την πορεία, ήμουν εκεί και παρατηρούσα, έβαζα όρια και μου έβαζαν όρια, πέτυχα την αμοιβαία χαρά και την ικανοποίηση και άλλες τόσες φορές απέτυχα και απογοητεύτηκα. Τελικά, σέβομαι τα σκυλιά για όλα όσα μου έχουν διδάξει, για όσα ακόμα θα μου διδάξουν και χαίρομαι που οι γνώσεις και τα εργαλεία του συμπεριφορισμού σκύλων με κάνουν καλύτερη στην πραγμάτωση του σεβασμού και της αρμονικής συμβίωσης μαζί τους. Τελικά, σέβομαι τον κοινό μας στόχο, που είναι μια όμορφη ζωή, όχι απλά η επιβίωση.

Ο σκύλος μου «δεν με σέβεται»

Είναι πολύ πιθανόν να έχετε εκφράσει αυτό το παράπονο ή να το έχετε, κατά καιρούς, ακούσει από άλλους κηδεμόνες σκύλων. Σίγουρα έχετε νευριάσει που ο σκύλος σας είναι «ανυπάκουος» και σας φέρνει σε δύσκολη θέση όταν δεν εκτελεί την εντολή που του φωνάζετε. Δεν έρχεται όταν του το ζητάτε, δεν σταματάει να σκάβει/ να γαβγίζει/ να τρώει από κάτω/ να τραβάει στο λουρί. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που αυτό μπορεί να συμβαίνει, αν ο σκύλος σας είναι υγιής σωματικά, αλλά σίγουρα δεν είναι ζήτημα σεβασμού.

Για ακόμα μια φορά, η σύγκριση των ανθρώπινων προτύπων συμπεριφοράς με τη συμπεριφορά ενός σκύλου είναι λανθασμένη και βασίζεται εξολοκλήρου στην άτοπη προβολή των δικών μας αξιών στα σκυλιά. Στην πραγματικότητα, ένας σκύλος σκέφτεται πολύ πιο απλά, αφού η έννοια του σεβασμού δεν του έχει περάσει από το μυαλό, δεν υπάρχει καν στο γνωστικό του σύστημα. Τα σκυλιά σκέφτονται πολύ πιο απλά από αυτό: «αυτό που μου ζητάς δουλεύει/ δεν δουλεύει και είναι ασφαλές/ δεν είναι ασφαλές.» Συμπεριφέρονται, λοιπόν, ανάλογα με το αν θέλουν να συμβεί κάτι (δουλεύει και είναι ασφαλές) ή όχι (δεν δουλεύει/δεν είναι ασφαλές).

Για παράδειγμα, ο σκύλος σας τριγυρίζει στην αυλή μετά από μια βροχή και μυρίζει, κάτι που είναι εξαιρετικά διασκεδαστικό για αυτόν. Όταν τον φωνάξετε μέσα, μπορεί για μερικά δευτερόλεπτα να σταθεί, να σας κοιτάξει στα μάτια και να το ζυγίσει: θα πάω μέσα που είναι βαρετά, ή θα μείνω εδώ να εξιχνιάσω όλες αυτές τις μυρωδιές; Όλοι οι σκύλοι θα αποφάσιζαν να μείνουν έξω και να συνεχίσουν να διασκεδάζουν, αφού αυτό δουλεύει καλύτερα γι’ αυτούς. Κι εσείς θα προτιμούσατε να μείνετε έξω, αν δεν σας πρόσφεραν μια πιο διασκεδαστική ασχολία αντί αυτού, οπότε γιατί να κατηγορήσουμε έναν σκύλο για την επιλογή του;

Η λέξη κλειδί σε αυτή την περίπτωση είναι το κίνητρο, που είναι απολύτως κοινή έννοια σε σκυλιά και ανθρώπους: μπορεί να σας αρέσει η δουλειά σας, αλλά αν μειωθεί ο μισθός σας ή σταματήσετε να πληρώνεστε, θα σταματήσετε να την κάνετε. Αντίστοιχα, στα περισσότερα σκυλιά αρέσει να δουλεύουν, αλλά δεν θα σπαταλήσουν ενέργεια για να κάνουν κάτι που δεν ανταμείβεται. Αντ’ αυτού, θα προτιμήσουν τη σιέστα στον ήλιο, το σκάψιμο, το τρέξιμο και την ανακάλυψη μυρωδιών, την παρέα των υπόλοιπων σκύλων στο πάρκο. Αν θέλουμε ο σκύλος μας να δουλέψει για μας, ή αλλιώς να υπακούσει, θα πρέπει να του προσφέρουμε κάτι πιο ισχυρό και θελκτικό από αυτό που ήδη έχει μπροστά του. Δική σας δουλειά είναι να βρείτε τι είναι αυτό και να του το δώσετε απλόχερα, μέχρι το ιστορικό επιβράβευσης να είναι τόσο ισχυρό, ώστε η εντολή να εκτελείται πια από συνήθεια.

Η υπακοή, στην πραγματικότητα, είναι θέμα κινήτρου και εμπιστοσύνης. Πριν νευριάσετε με τον σκύλο σας, σκεφτείτε καθαρά: του έχω δώσει το σωστό κίνητρο ώστε να εκτελέσει την εντολή; αυτό που του ζητάω να κάνει, έχω φροντίσει να το θεωρεί ασφαλές; Αν δεν ισχύει κάτι από τα παραπάνω, φροντίστε να ξαναδουλέψετε τις εντολές, ώστε να είναι συνδυασμένες με το σχήμα δουλεύει και είναι ασφαλές. Δηλαδή, να δώσετε ως κίνητρο στο σκύλο σας κάτι που αγαπάει και να δοκιμάσετε να ενισχύετε την εμπιστοσύνη του προς τα εσάς, μέχρι να νιώθει ότι τίποτα από αυτά που του ζητάτε δεν τον θέτει σε κίνδυνο.

Μην απογοητεύεστε, μην νευριάζετε με τον εαυτό σας και μην τα παρατάτε. Ο δρόμος προς μια σχέση εμπιστοσύνης και επικοινωνίας δεν είναι μια ευθεία και μπορεί να έχει εμπόδια που δεν προβλέψατε, αλλά όταν την κατακτήσετε θα είναι το ίδιο ανταμειφτική και για εσάς και για τον τετράποδο σύντροφό σας.